Skip to content

Aften

Picture of Claire
Claire

Gezondheidsdeskundige Vaud

Aften, ook wel mondzweren genoemd, zijn een veelvoorkomend ongemak waar velen van ons wel eens mee te maken krijgen. Deze kleine, pijnlijke zweertjes kunnen verschijnen aan de binnenkant van de wang, lippen, tong, tandvlees of zelfs het gehemelte en zorgen voor aanzienlijk ongemak. Ondanks het feit dat de exacte oorzaak van aften vaak onduidelijk blijft, wijzen studies op een combinatie van genetische, voedings- en stress gerelateerde factoren. Gelukkig bestaan er verschillende behandelingsopties en preventieve maatregelen om de pijn te verzachten en toekomstige uitbraken tot een minimum te beperken. Dit deskundige artikel gaat dieper in op wat aften precies zijn en onderzoekt de oorzaken, symptomen, behandelingsmogelijkheden en praktische tips om aften te voorkomen, met als doel een uitgebreid overzicht te geven voor iedereen die verlichting zoekt.

Wat zijn aften?

Aften, ook wel mondzweren of stomatitis aphthosa genoemd, zijn kleine, pijnlijke zweertjes die in de mond of aan de basis van het tandvlees ontstaan. Ze variëren in grootte en kunnen wit, geel of grijs zijn met een rode, ontstoken rand. Aften komen vaak voor bij mensen van alle leeftijden, maar ze zijn niet besmettelijk. 

Beschrijving van aften (aard, soorten)

Aftenzweren worden over het algemeen ingedeeld in drie types op basis van hun grootte en de ernst van de symptomen:

  • Minore aften: Dit is het meest voorkomende type en wordt gekenmerkt door kleine zweren (minder dan 1 cm in diameter) die binnen enkele weken genezen zonder littekenvorming.
  • Majore zweren: Deze zijn groter en dieper dan minore aften, kunnen meer dan 1 cm in diameter zijn en hebben een onregelmatige vorm. Het kan weken of zelfs maanden duren voordat ze genezen en laten soms littekens achter.
  • Herpetiforme zweren: Dit type bestaat uit clusters van tientallen kleine zweren die samen kunnen smelten tot grotere zweren. Ze komen minder vaak voor en kunnen bijzonder pijnlijk zijn. 

Verschil tussen aften en andere mondproblemen

Hoewel aften soms verward kunnen worden met andere mondproblemen, zoals een koortslip, zijn er enkele duidelijke verschillen:

  • Locatie: Aften ontwikkelen zich alleen aan de binnenkant van de mond, terwijl een koortslip zich buiten de mond ontwikkelt, vaak rond de lippen, onder de neus of op de kin.
  • Besmettelijkheid: Aften zijn niet besmettelijk, terwijl een koortslip wordt veroorzaakt door het herpes simplex virus en zeer besmettelijk is.
  • Uiterlijk: Een koortslip begint vaak als blaren die openbarsten en korsten vormen, terwijl een aftenzweer eruitziet als een open zweer met een witte of gele kern en een rode rand.

Deze kenmerken kunnen aften onderscheiden van andere mondproblemen, wat essentieel is voor een juiste behandeling. 

Aft in de mond

Aften kunnen op verschillende plaatsen in de mond voorkomen, elk met zijn eigen mate van ongemak en impact op dagelijkse activiteiten zoals eten, drinken en spreken. Hier volgt een overzicht van de meest voorkomende plaatsen waar aften kunnen ontstaan en hoe u ze kunt herkennen. 

Binnenkant wang

Aften aan de binnenkant van de wang komen vaak voor. Ze kunnen aanvoelen als een plotselinge irritatie gevolgd door een pijnlijk zweertje. Deze zweren zijn vaak rond of ovaal van vorm met een witte of gele kleur in het midden en een rode, ontstoken rand. 

Lip

Hoewel ze minder vaak voorkomen dan in de wang, kunnen zweren ook aan de binnenkant van de lip voorkomen. Deze kunnen bijzonder pijnlijk zijn door de beweging van de lippen tijdens het praten en eten. Net als op andere plaatsen hebben ze een kenmerkend wit of geel centrum met een rode rand. 

Tong

Aften op de tong kunnen eten, drinken en zelfs praten moeilijk maken. Ze verschijnen als kleine, pijnlijke zweertjes, meestal aan de zijkanten of onderkant van de tong. De pijn kan verergeren bij beweging van de tong of contact met voedsel, vooral als het gekruid of zuur is.

Tandvlees

Tandvleeszweren kunnen gemakkelijk worden verward met andere tandvleesproblemen. Ze zijn pijnlijk en kunnen het tandenpoetsen of het dragen van een kunstgebit ongemakkelijk maken. Deze zweren hebben hetzelfde karakteristieke uiterlijk als in andere delen van de mond.

Gehemelte

Aften op het gehemelte (het dak van de mond) zijn relatief zeldzaam, maar kunnen bijzonder pijnlijk zijn door de harde structuur van het gehemelte. Ze kunnen het slikken en het gevoel van voedsel in de mond beïnvloeden.

Mondhoek

Hoewel ze minder vaak voorkomen, kunnen zweren soms in de mondhoeken voorkomen. Deze locatie kan het openen van de mond, eten en praten pijnlijk maken. De zweertjes kunnen eruitzien als barstjes of kloven, maar hebben het typische uiterlijk van een aftenzweer.

Hoe herkt u aften in verschillende delen van de mond?

Het herkennen van aften, ongeacht waar ze zich in de mond bevinden, kan meestal worden gedaan door te letten op de volgende kenmerken:

  • Een klein, ondiep zweertje met een duidelijke rand.
  • Een kern die wit, geel of grijs lijkt met een rode, ontstoken buitenrand.
  • Pijn of ongemak, vooral bij aanraking of blootstelling aan bepaalde voedingsmiddelen of dranken.
  • In tegenstelling tot sommige andere mondproblemen vormen aftenzweren geen blaren en zijn ze niet besmettelijk.

Symptomen van aften

Aften worden gekenmerkt door een reeks karakteristieke symptomen die kunnen variëren afhankelijk van de ernst en het type aften. Ondanks de variatie in symptomen zijn er enkele gemeenschappelijke kenmerken waaraan aften kunnen worden herkend.

Visuele kenmerken van aften

Aften zijn kleine, ondiepe zweertjes die aan de binnenkant van de mond voorkomen. Ze hebben meestal een ronde of ovale vorm met een witte, grijze of gele kleur in het midden. De randen zijn rood en ontstoken. Afhankelijk van het type aft kunnen ze in grootte variëren van enkele millimeters tot enkele centimeters.

Pijn en ongemak

Een van de meest opvallende symptomen van aftenzweren is pijn of ongemak, vooral wanneer de zweren worden aangeraakt of blootgesteld aan bepaald voedsel en bepaalde dranken. Zuur, zout of gekruid voedsel kan de pijn verergeren. De pijn is meestal het hevigst in de eerste dagen nadat de aft verschijnt en neemt geleidelijk af naarmate de zweer geneest.

Bijkomende symptomen (koorts, vermoeidheid, enz.)

Hoewel dit minder vaak voorkomt, kunnen sommige mensen met een aftenzweer ook bijkomende symptomen ervaren, zoals:

  • Milde koorts
  • Vermoeidheid
  • Opgezwollen lymfeklieren

Deze symptomen duiden meestal op een sterke reactie van het immuunsysteem op de aanwezigheid van aften, vooral bij ernstige of meervoudige uitbraken.

Wanneer naar de dokter gaan?

Hoewel de meeste aften vanzelf genezen zonder medische behandeling, zijn er situaties waarin het raadzaam is om medische hulp te zoeken:

  • Als de zweren na twee weken niet beginnen te genezen of na vier weken nog niet volledig genezen zijn
  • Bij extreem grote of pijnlijke zweren
  • Als de zweren vaak uitbreken en ernstig ongemak veroorzaken
  • Als de zweren gepaard gaan met hoge koorts of andere ongewone symptomen

In dergelijke gevallen kan een arts helpen bij het vaststellen van de oorzaak en passende behandelingen aanbevelen om de symptomen te verlichten en toekomstige uitbraken te voorkomen. 

aften

Oorzaak van aften

Hoewel de exacte oorzaak van aften niet volledig bekend is, zijn er verschillende factoren geïdentificeerd die kunnen bijdragen aan het ontstaan ervan. Het is belangrijk om te benadrukken dat ulcera multifactorieel zijn, wat betekent dat ze veroorzaakt kunnen worden door een combinatie van factoren.

Erfelijke factoren

Onderzoek suggereert dat er een genetische aanleg voor aften kan zijn. Mensen met familieleden die vaak last hebben van aften lopen een hoger risico om zelf een aft te krijgen. Dit wijst op een mogelijke erfelijke factor.

Voedingsfactoren

Een tekort aan bepaalde vitaminen en mineralen, zoals ijzer, foliumzuur, zink en vooral vitamine B12, kan het risico op het ontwikkelen van aften vergroten. Daarnaast kunnen sommige voedingsmiddelen, zoals citrusvruchten, pittige gerechten en sommige noten, zweren veroorzaken bij gevoelige personen.

Stress en vermoeidheid

Er is een sterk verband tussen stress, vermoeidheid en de ontwikkeling van aften. Stress kan het immuunsysteem aantasten, waardoor het lichaam zich mogelijk minder goed kan verdedigen tegen de factoren die aften veroorzaken.

Hormonale veranderingen

Hormonale schommelingen, vooral bij vrouwen, kunnen de ontwikkeling van aften beïnvloeden. Sommige vrouwen hebben rond hun menstruatie meer last van aften.

Reactie op bepaalde medicijnen of chemicaliën

Bepaalde medicijnen, waaronder NSAID’s (niet-steroïdale ontstekingsremmers), bètablokkers en chemotherapiemedicijnen, kunnen aften als bijwerking hebben. Een allergische reactie op bepaalde chemicaliën in mondverzorgingsproducten kan ook een aft veroorzaken.

Microbiële factoren (bacteriën, virussen)

Hoewel aften niet worden veroorzaakt door een infectie, kunnen bacteriële, virale of schimmelinfecties in de mond het risico op het ontwikkelen van aften verhogen. Het is echter onduidelijk of deze micro-organismen direct bijdragen aan de ontwikkeling van aften of secundair zijn.

Andere factoren

Andere mogelijke oorzaken zijn mechanische irritatie (zoals bijten op de binnenkant van de wang of scherpe randen van tanden of kunstgebitten), allergische reacties op bepaalde voedingsmiddelen en bepaalde ziekten en aandoeningen die het immuunsysteem aantasten, zoals coeliakie, inflammatoire darmziekten en HIV/AIDS.

Hoewel de precieze oorzaak van aften vaak moeilijk te achterhalen is, kan het identificeren van mogelijke oorzaken helpen om toekomstige uitbraken onder controle te houden en te voorkomen. Het bijhouden van een dagboek waarin wordt bijgehouden wanneer aften verschijnen en welke factoren mogelijk een rol hebben gespeeld, kan nuttig zijn voor zowel patiënten als zorgverleners.

4.8/5

Actieve premium dosering lysine

Aften behandelen

Hoewel aften vaak vanzelf genezen, zijn er verschillende benaderingen en behandelingen beschikbaar om het genezingsproces te versnellen en de symptomen, met name pijn, te verlichten. De keuze van de behandeling hangt af van de ernst van de zweren en de symptomen. 

Zelfzorg en thuisbehandelingen

Voor de meeste mensen zijn eenvoudige zelfzorgmaatregelen en thuisbehandelingen voldoende om de ongemakken van aften onder controle te houden:

  • Vermijd irriterend voedsel: Blijf uit de buurt van voedingsmiddelen en dranken die de pijn kunnen verergeren, zoals zuur, pittig of hard voedsel.
  • Goede mondhygiëne: Houd de mond schoon door regelmatig te poetsen met een zachte tandenborstel en milde tandpasta, en door te flossen. Vermijd tandpasta met natriumlaurylsulfaat, want dat kan irritatie veroorzaken.
  • Mondwater: Gebruik een zoutoplossing of zuiveringszoutoplossing om meerdere keren per dag te spoelen. Dit kan helpen om de mond schoon te houden en het ongemak te verminderen.
  • Pijnstillers: Pijnstillers zonder recept zoals ibuprofen of paracetamol kunnen helpen de pijn te beheersen. Volg altijd de instructies op de verpakking.
  • Lysine supplement: Veelvoudig wetenschappelijk onderzoekt toont aan dat het gebruik van lysine supplementen de duur van de aften kan verminderen en de frequentie waarin het optreedt.

Wanneer moet ik naar de dokter?

In bepaalde situaties is professionele medische hulp nodig:

  • Hardnekkige of ernstige zweren: Als zweren na twee weken niet genezen, uitzonderlijk groot of erg pijnlijk zijn, is het verstandig om een arts of tandarts te raadplegen.
  • Frequente uitbraken: Mensen die last hebben van frequente aften kunnen baat hebben bij professioneel advies om de onderliggende oorzaken aan te pakken en toekomstige uitbraken te voorkomen.

Professionele behandeling

Voor ernstige gevallen of frequente uitbraken van aften kunnen de volgende professionele behandelingen worden overwogen:

  • Medicatie: Er zijn verschillende soorten medicatie beschikbaar om aften te behandelen, waaronder corticosteroïde crèmes of gels, die direct op de aft kunnen worden aangebracht om ontsteking en pijn te verminderen. In sommige gevallen kunnen orale medicijnen of mondspoelingen met corticosteroïden worden voorgeschreven.
  • Therapieën: Voor patiënten met zeer ernstige of chronische zweren kunnen andere therapieën, zoals laserbehandeling, worden overwogen om de pijn te verminderen en genezing te bevorderen.

De juiste behandeling hangt af van individuele factoren, zoals de ernst van de zweren, de frequentie van de uitbraken en de algehele gezondheid van de patiënt. Een zorgprofessional kan helpen bij het bepalen van de meest geschikte aanpak. 

Preventie van aften

Hoewel het niet altijd mogelijk is om aften volledig te voorkomen, vooral bij mensen met een erfelijke aanleg, zijn er verschillende methoden die kunnen helpen om de frequentie en ernst van uitbraken te verminderen. Hier volgen enkele nuttige tips om aften te voorkomen:

Voedingsadvies

  • Vermijd triggervoeding: Identificeer en vermijd voedingsmiddelen die bij u aften lijken te triggeren. Vaak zijn dit zure of gekruide voedingsmiddelen, maar bepaalde noten of chocolade kunnen ook triggers zijn.
  • Eet een evenwichtig dieet: Zorg voor een dieet dat rijk is aan fruit, groenten, volkorenproducten en magere eiwitten om tekorten aan vitaminen en mineralen te voorkomen. Speciale aandacht voor vitamine B12, ijzer, foliumzuur en zink kan helpen.

Tips voor mondhygiëne

  • Zachte tandenborstel: Gebruik een zachte tandenborstel om irritatie van het mondweefsel te voorkomen en vervang deze regelmatig.
  • Vermijd tandpasta met natriumlaurylsulfaat: Sommige mensen vinden dat tandpasta zonder natriumlaurylsulfaat (SLS) minder irriterend is en kan helpen bij het verminderen van mondzweren.
  • Regelmatige mondhygiëne: Zorg voor een goede mondhygiëne door regelmatig en zorgvuldig te poetsen en flossen. Dit helpt het risico op mondzweren te verminderen door irritatie door voedselresten en bacteriën te minimaliseren. 

Omgaan met stress

  • Verminder stress: Aangezien stress een belangrijke trigger kan zijn, kan het vinden van effectieve manieren om stress te beheersen, zoals door ontspanningstechnieken, lichaamsbeweging of hobby’s, helpen bij het verminderen van de frequentie van aften.
  • Voldoende rust: Slaap voldoende en probeer een evenwichtige levensstijl aan te houden om het immuunsysteem sterk te houden.

Controle van gezondheidsproblemen

  • Bestaande gezondheidsproblemen beheersen: Aandoeningen zoals coeliakie, inflammatoire darmziekten, vitamine- en mineralentekorten en hormonale schommelingen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van aften. Een goed beheer van deze aandoeningen kan helpen.

Regelmatige controles

  • Tandartsbezoek: Regelmatige gebitscontroles kunnen helpen om problemen die mondzweren kunnen veroorzaken, zoals scherpe tanden of een slecht passend kunstgebit, in een vroeg stadium op te sporen en aan te pakken.

Hoewel deze preventieve maatregelen niet gegarandeerd mondzweren voorkomen, kunnen ze de frequentie en ernst van uitbraken verminderen. Als de problemen aanhouden, is het raadzaam professioneel medisch advies in te winnen om de onderliggende oorzaken op te sporen en aan te pakken.  

4.8/5

Actieve premium dosering lysine

Veel gestelde vragen over aften

Aften worden vaak veroorzaakt door een combinatie van factoren, zoals stress, voedselintoleranties, verwondingen aan het mondslijmvlies, en mogelijk onderliggende gezondheidsproblemen.

Aften zijn kleine, pijnlijke zweertjes in de mond die kunnen ontstaan door diverse oorzaken zoals stress, bepaalde voedingsmiddelen, hormonale schommelingen of een verzwakt immuunsysteem.

Je kunt een aft behandelen met zoutwater spoelingen of een lokale gel of pasta die pijn verlicht en genezing bevordert.

  1. van der Waal, I. AFTEN. TANDARTSPRAKTIJK 32, 28–30 (2011). https://doi.org/10.1007/s12496-011-0120-0
  2. van der Waal, I. (2014). Aften. In: Patiënteninformatie Mond- en Kaakziekten. Bohn Stafleu van Loghum, Houten. https://doi.org/10.1007/978-90-368-0643-5_1
  3. Wooning, D. Aften. STANDBY 25, 25 (2011). https://doi.org/10.1007/s12490-011-0021-y
Gratis advies op maat

We geven u graag gratis uitgebreid advies van onze gezondheidsdeskundigen.

Picture of Joost
Joost

Productexpert

Picture of Robin
Robin

Productexpert

Picture of Claire
Claire

Productexpert

4.8/5

Actieve premium dosering lysine