Skip to content

Selenium (Seleen)

Picture of Claire
Claire

Gezondheidsdeskundige Vaud

Selenium is een essentieel spoorelement dat een cruciale rol speelt in verschillende lichaamsfuncties en biologische processen. Van het stimuleren van het immuunsysteem tot het ondersteunen van de schildklierfunctie, de gezondheidsvoordelen van selenium zijn divers en indrukwekkend. Hoewel het slechts in kleine hoeveelheden nodig is, kan een tekort of teveel aan selenium leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Het belang van selenium in onze voeding en gezondheid wordt vaak onderschat, maar het speelt een onmisbare rol in het behouden van een goede gezondheid. In deze blog bespreken we alles wat u moet weten over selenium, van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid tot de symptomen van zowel een tekort als een te hoge inname en de rol van supplementen

Wat is selenium?

Selenium is een essentieel spoorelement dat van nature voorkomt in de bodem, in water en in sommige voedingsmiddelen. Chemisch gezien is selenium een niet-metaal met het symbool Se en atoomnummer 34. Hoewel selenium slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is, speelt het een essentiële rol in verschillende biologische processen in het menselijk lichaam. Het wordt vaak gevonden in verbindingen zoals selenoproteïnen, die belangrijke functies uitvoeren, waaronder het beschermen van cellen tegen oxidatieve schade door vrije radicalen en het ondersteunen van het immuunsysteem.

Soorten selenium

Foliumzuur wordt erkend als een essentiële voedingsstof die bijdraagt aan het proces van celvernieuwing en is vooral cruciaal tijdens perioden van snelle groei, zoals tijdens de zwangerschap en babytijd. De rol van foliumzuur in de ontwikkeling van het embryo en de placenta, en specifiek in de vorming van het ruggenmerg en de hersenen van de foetus, wordt breed ondersteund. Daarom wordt aangeraden dat vrouwen die zwanger zijn of willen worden, zorgen voor voldoende inname van foliumzuur.

Soorten selenium

Selenium komt in de natuur voor in verschillende chemische vormen, die grofweg kunnen worden onderverdeeld in organische en anorganische seleniumverbindingen. Deze vormen verschillen in hun chemische structuur, biologische beschikbaarheid en hoe ze door het lichaam worden opgenomen en gebruikt.

Organische selenium

Organische seleniumverbindingen zijn verbindingen waarin selenium is opgenomen in een organische matrix, meestal in de vorm van selenomethionine en selenocysteïne. Deze verbindingen komen voornamelijk voor in plantaardig en dierlijk voedsel en zijn de meest voorkomende vormen van selenium die via de voeding worden opgenomen.

  • Selenomethionine is de belangrijkste organische vorm van selenium die in planten voorkomt. Het is een analoog van het aminozuur methionine, waarbij het zwavelatoom vervangen is door selenium. Deze vorm wordt gemakkelijk opgenomen door het lichaam en opgeslagen in weefsels. Planten absorberen selenium uit de bodem en zetten het om in selenomethionine, dat uiteindelijk in onze voeding terechtkomt, vooral in graanproducten, peulvruchten en paranoten.
  • Selenocysteïne is een ander belangrijk selenoproteïne, dat vaak het 21e aminozuur wordt genoemd. Het wordt gevonden in dierlijke weefsels en is een integraal onderdeel van selenoproteïnen zoals glutathionperoxidase en thioredoxinereductase. Deze eiwitten zijn essentieel voor het beschermen van cellen tegen oxidatieve schade en het reguleren van de schildklierfunctie.

Organische seleniumverbindingen worden over het algemeen beschouwd als zeer biologisch beschikbaar, wat betekent dat ze gemakkelijk door het lichaam worden opgenomen en effectief kunnen worden gebruikt voor verschillende biochemische processen. 

Anorganische selenium

Anorganische seleniumverbindingen omvatten selenium in zijn eenvoudigste chemische vormen, zoals seleniet en selenaat. Deze vormen komen meestal voor in aarde en water en kunnen ook aanwezig zijn in bepaalde supplementen.

  • Seleniet is een van de meest voorkomende anorganische vormen van selenium. Het wordt vaak gebruikt in voedingssupplementen en diervoeder vanwege zijn hoge oplosbaarheid en biologische beschikbaarheid. Seleniet wordt in het lichaam omgezet in waterstofselenide (H2Se), dat vervolgens kan worden opgenomen in selenoproteïnen of kan worden omgezet in organische seleniumvormen zoals selenocysteïne.
  • Selenaat is een andere veel voorkomende anorganische vorm van selenium, vergelijkbaar met seleniet, maar het heeft een hogere oxidatietoestand. Selenaat wordt ook gebruikt in supplementen en wordt gemakkelijk geabsorbeerd door planten uit de bodem. Net als seleniet wordt selenaat in het lichaam omgezet in biobeschikbare vormen van selenium die gebruikt kunnen worden voor de synthese van selenoproteïnen.

Anorganische seleniumverbindingen hebben over het algemeen een hogere biologische beschikbaarheid dan sommige organische vormen, vooral in gebieden met seleniumarme bodems. Ze worden echter vaak minder efficiënt door het lichaam gebruikt dan organische seleniumvormen, omdat ze eerst moeten worden omgezet in biologisch actieve vormen. 

Waar is selenium goed voor?

Selenium is een essentieel spoorelement dat een belangrijke rol speelt in verschillende biologische processen. Hier zijn de belangrijkste gezondheidsvoordelen van selenium: 

Antioxidant eigenschappen

Selenium werkt als een krachtige antioxidant door zijn opname in selenoproteïnen zoals glutathionperoxidase. Deze enzymen helpen vrije radicalen te neutraliseren, schadelijke moleculen die celmembranen, DNA en andere belangrijke onderdelen kunnen beschadigen. Door oxidatieve stress te verminderen, speelt selenium een cruciale rol in het beschermen van cellen tegen schade. Antioxidanten zoals selenium zijn ook essentieel voor het behoud van een gezonde huid en ogen. 

Immuunsysteem ondersteuning

Selenium draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem. Het is betrokken bij de productie en functie van witte bloedcellen, die essentieel zijn bij het bestrijden van infecties en ziekten. Selenium helpt bij de productie van cytokinen, stoffen die immuuncellen activeren en reguleren.

Schildklier gezondheid

Selenium speelt een cruciale rol in het functioneren van de schildklier, een klier die hormonen produceert die essentieel zijn voor de regulatie van de stofwisseling. Selenium is een integraal onderdeel van deiodinase enzymen, die verantwoordelijk zijn voor de omzetting van het inactieve schildklierhormoon T4 naar de actieve vorm T3. Voldoende inname van selenium ondersteunt een normale werking van de schildklier. Bovendien beschermt selenium de schildklier tegen oxidatieve schade veroorzaakt door de productie van schildklierhormonen. 

Sperma kwaliteit

Selenium is van groot belang voor de vruchtbaarheid van mannen, met name voor de gezondheid van sperma. Het is betrokken bij de vorming van selenoproteïnen in sperma die een rol spelen bij de bescherming van sperma tegen oxidatieve schade en het behoud van de structurele integriteit van celmembranen. 

Haar en nagels

Selenium speelt ook een belangrijke rol bij het behouden van een gezonde haar- en nagelgroei. Het ondersteunt de gezondheid van haarzakjes door bescherming te bieden tegen oxidatieve stress en de celgroei te reguleren. Daarnaast is selenium betrokken bij de eiwitsynthese, wat essentieel is voor de vorming van sterke en gezonde nagels. Tekenen van een seleniumtekort kunnen zich uiten als broze nagels die gemakkelijk breken of splijten. 

selenium seleen
selenium seleen

Selenium in voeding

Selenium is een essentieel mineraal dat in verschillende voedingsmiddelen voorkomt. De concentratie selenium in voedingsmiddelen kan sterk variëren, afhankelijk van de hoeveelheid selenium in de grond waarin planten worden geteeld en het soort voedsel dat aan dieren wordt gegeven. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan selenium zijn belangrijk voor het behouden van een optimale gezondheid en het voorkomen van tekorten.

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan selenium zijn onder andere zeevruchten, vlees, gevogelte en bepaalde soorten noten en zaden. Paranoten, bijvoorbeeld, zijn een van de meest geconcentreerde natuurlijke bronnen van selenium; slechts één noot kan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) overschrijden. Vis, zoals tonijn, zalm en sardines, en schaaldieren, zoals oesters en mosselen, zijn ook uitstekende bronnen van selenium.

Hoeveel selenium per dag?

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) selenium varieert afhankelijk van leeftijd, geslacht en specifieke fysiologische omstandigheden zoals zwangerschap en borstvoeding. Selenium is essentieel voor verschillende lichaamsfuncties en het is belangrijk om voldoende selenium binnen te krijgen voor een optimale gezondheid. Een tekort of teveel aan selenium kan gezondheidsproblemen veroorzaken.

Volwassenen

Voor volwassenen is de aanbevolen dagelijkse inname van selenium 55 microgram (mcg) per dag. Dit is voldoende voor een goede ondersteuning van lichaamsfuncties die afhankelijk zijn van selenium, zoals de productie van antioxidanten en de regulatie van de schildklier. Voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven, is de aanbevolen inname iets hoger, respectievelijk 60 mcg en 70 mcg per dag, om te voldoen aan de verhoogde behoefte die ontstaat door de ontwikkeling van de foetus en de productie van moedermelk.

Kinderen

Voor kinderen varieert de aanbevolen inname van selenium per leeftijd. Voor kinderen van 1 tot 3 jaar is de aanbevolen dagelijkse inname 20 mcg, voor kinderen van 4 tot 8 jaar 30 mcg en voor kinderen van 9 tot 13 jaar 40 mcg. Adolescenten van 14 tot 18 jaar hebben dezelfde aanbevolen inname als volwassenen, namelijk 55 mcg per dag.

4.8/5

Actieve premium dosering selenium

Selenium tekort

Selenium is een essentieel spoorelement dat een belangrijke rol speelt in verschillende fysiologische processen. Een selenium tekort kan leiden tot verschillende gezondheidsproblemen. Hier volgen de belangrijkste aspecten van een seleniumtekort, waaronder symptomen, oorzaken en gevolgen.

Symptomen selenium tekort

Een seleniumtekort kan zich uiten in een breed scala aan symptomen, afhankelijk van de ernst en duur van het tekort. De meest voorkomende symptomen zijn:

  • Vermoeidheid en zwakte: Selenium is essentieel voor energieproductie en celbescherming. Een tekort kan leiden tot algemene vermoeidheid en verminderde fysieke kracht.
  • Haaruitval: Selenium speelt een rol in de gezondheid van haarzakjes. Een tekort kan leiden tot dunner wordend haar en haaruitval.
  • Broze nagels: Selenium is belangrijk voor de integriteit van nagels. Een tekort kan broze en gespleten nagels veroorzaken.
  • Gevoeligheid voor infecties: Selenium ondersteunt het immuunsysteem. Een tekort kan leiden tot een verminderde weerstand tegen infecties.
  • Spierzwakte en pijn: Een selenium tekort kan bijdragen aan spierpijn en -zwakte door een rol te spelen in de spierfunctie en celbescherming.
  • Mentaal en geheugenproblemen: Tekorten aan selenium kunnen cognitieve functies beïnvloeden, wat leidt tot geheugenproblemen en verminderde concentratie.

Oorzaak selenium tekort

Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan een selenium tekort:

  • Seleniumarme bodem: De hoeveelheid selenium in voedsel is afhankelijk van de seleniumconcentratie in de bodem. Gebieden met een seleniumarme bodem kunnen leiden tot lagere seleniumgehaltes in voedingsgewassen, wat de opname via de voeding kan beperken.
  • Slechte voedingsgewoonten: Een dieet dat arm is aan seleniumrijke voedingsmiddelen zoals vis, vlees, noten en volkorenproducten kan leiden tot een tekort.
  • Malabsorptie: Aandoeningen zoals coeliakie, de ziekte van Crohn en andere gastro-intestinale aandoeningen kunnen de seleniumopname via de voeding verstoren.
  • Chronische ziekten: Langdurige ziekten zoals nierfalen kunnen leiden tot verminderde opname of verhoogd verlies van selenium.
  • Voorzorgsmaatregelen bij het telen en kweken: Bij sommige landbouwpraktijken worden meststoffen gebruikt die de seleniumopname in gewassen kunnen beperken, wat leidt tot lagere seleniumgehaltes in plantaardig voedsel. 

Gevolgen tekort

Een langdurig selenium tekort kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken:

  • De ziekte van Keshan: Deze ziekte, genoemd naar een regio in China waar seleniumarme bodems wijdverspreid zijn, wordt gekenmerkt door cardiomyopathie, een aandoening van de hartspier die kan leiden tot hartfalen.
  • Ziekte van Kashin-Beck: Dit is een aandoening die bot- en gewrichtsproblemen veroorzaakt en vooral voorkomt in gebieden met seleniumarme bodems. Het kan leiden tot dwerggroei en misvormde gewrichten.
  • Verhoogd risico op schildklieraandoeningen: Selenium is essentieel voor de productie en stofwisseling van schildklierhormonen. Tekorten kunnen leiden tot hypothyreoïdie en aandoeningen zoals de ziekte van Hashimoto, een auto-immuunziekte die de schildklier aantast.
  • Verzwakt immuunsysteem: Een tekort aan selenium kan de werking van het immuunsysteem verzwakken, wat resulteert in een verhoogde vatbaarheid voor infecties en mogelijk een trager herstel.
  • Oxidatieve schade: Selenium is een belangrijk bestanddeel van antioxidatieve enzymen. Een tekort kan leiden tot verhoogde oxidatieve stress en schade aan cellen en weefsels, wat bijdraagt aan veroudering en het risico op chronische ziekten zoals kanker en hart- en vaatziekten verhoogt. 

Te veel selenium

Hoewel selenium essentieel is voor de gezondheid, kan een overmatige inname schadelijke effecten hebben. Het juiste evenwicht bewaren is cruciaal, want zowel te weinig als te veel selenium kan gezondheidsproblemen veroorzaken.

Symptomen te veel selenium

Overmatige inname van selenium kan leiden tot een aandoening die bekend staat als selenose. Symptomen van selenose kunnen in ernst variëren, afhankelijk van de mate van blootstelling, en omvatten:

  • Haaruitval: Een van de eerste tekenen van selenose is vaak haaruitval. Selenium is betrokken bij de groei en gezondheid van haarzakjes, maar een teveel kan leiden tot het tegenovergestelde effect en haaruitval veroorzaken.
  • Broze nagels: Net als bij een tekort kan een teveel aan selenium leiden tot broze, gespleten of verkleurde nagels. Bij ernstige selenose kunnen nagels zelfs loslaten van het nagelbed.
  • Metaalsmaak in de mond: Mensen met selenose kunnen een kenmerkende metaalsmaak in de mond ervaren, wat een vroeg teken kan zijn van een te hoge seleniuminname.
  • Knoflookachtige adem: Overmatige seleniuminname kan leiden tot een knoflookachtige adem, wat te wijten is aan het vrijkomen van vluchtige seleniumverbindingen uit het lichaam.
  • Maagdarmklachten: Misselijkheid, braken en buikpijn zijn veel voorkomende symptomen van selenose. Deze symptomen kunnen variëren van mild tot ernstig, afhankelijk van de ingenomen hoeveelheid selenium.
  • Vermoeidheid en prikkelbaarheid: Langdurige blootstelling aan hoge seleniumgehaltes kan leiden tot chronische vermoeidheid en prikkelbaarheid, maar ook tot andere neurologische symptomen zoals tintelingen en spierzwakte.
  • Huiduitslag en blaren: Huidproblemen zoals uitslag, roodheid en zelfs blaarvorming kunnen optreden bij overmatige seleniuminname, vooral in ernstige gevallen van selenose.
  • Lever- en nierschade: In extreme gevallen kan selenose leiden tot ernstige lever- en nierschade, die mogelijk levensbedreigend kan zijn. 

Oorzaken te veel

Er zijn verschillende oorzaken die kunnen leiden tot een te hoge seleniuminname:

  • Overmatige suppletie: Een van de meest voorkomende oorzaken van seleniumvergiftiging is het gebruik van te hoge doses seleniumsupplementen. Het is belangrijk dat je de aanbevolen dosering niet overschrijdt en dat je niet meerdere seleniumsupplementen op elkaar stapelt.
  • Dieet met zeer seleniumrijk voedsel: Het consumeren van grote hoeveelheden voedingsmiddelen die extreem rijk zijn aan selenium, zoals paranoten, kan snel leiden tot een overschot. Paranoten bevatten bijvoorbeeld een zeer hoge concentratie selenium en het regelmatig eten van meer dan een paar noten per dag kan al leiden tot een te hoge inname.
  • Blootstelling aan milieuverontreiniging: In sommige gebieden kunnen hoge seleniumgehaltes voorkomen in water of bodem door natuurlijke afzettingen of industriële vervuiling. Dit kan leiden tot een verhoogde inname van selenium via drinkwater of voedsel dat in deze gebieden wordt verbouwd.
  • Medische behandelingen: Bepaalde medische behandelingen kunnen ook bijdragen aan een overmatige inname van selenium, vooral als ze supplementen of medicijnen bevatten die hoge doses selenium bevatten.
  • Beroepsmatige blootstelling: Mensen die werken in industrieën waar ze worden blootgesteld aan hoge niveaus van selenium, zoals mijnbouw of chemische productie, lopen het risico op selenose door inademing van seleniumverbindingen of contact met seleniumrijke stoffen.

Selenium supplementen

Selenium supplementen zijn een gemakkelijke manier om de inname van dit essentiële spoorelement te verhogen, vooral in situaties waarin voeding alleen misschien niet voldoende selenium levert. Supplementen kunnen variëren in vorm, dosering en biologische beschikbaarheid, en het is belangrijk om ze verantwoord te gebruiken om de voordelen te maximaliseren en de risico’s van overdosering te minimaliseren. 

Soorten selenium supplementen

Selenium supplementen zijn er in verschillende chemische vormen, elk met hun eigen eigenschappen en voordelen:

  • Selenomethionine: Dit is een organische vorm van selenium en wordt meestal gevonden in plantaardige bronnen. Het heeft een hoge biologische beschikbaarheid en wordt efficiënt geabsorbeerd en opgeslagen door het lichaam. Supplementen met selenomethionine worden vaak geprezen om hun effectiviteit bij het verhogen van seleniumniveaus in het lichaam.
  • Seleniumgist: Dit is een natuurlijke bron van organisch selenium, waarbij selenium gebonden is aan gist. Het bevat voornamelijk selenomethionine en wordt vaak gebruikt in voedingssupplementen vanwege de goede absorptie en het bredere spectrum van biologische voordelen die het biedt.
  • Natriumseleniet en natriumselenaat: Dit zijn anorganische vormen van selenium en worden vaak gebruikt in supplementen vanwege hun stabiliteit en oplosbaarheid. Ze worden in het lichaam omgezet in biologisch actieve vormen van selenium en kunnen effectief zijn als aanvulling op selenium in de voeding, hoewel ze iets minder biologisch beschikbaar kunnen zijn dan organische vormen.
  • Selenocysteïne: Dit is een andere organische vorm van selenium die veel voorkomt in dierlijke producten en is een integraal onderdeel van selenoproteïnen. Het komt minder vaak voor in supplementen, maar het is belangrijk voor specifieke biologische functies in het lichaam. 
4.8/5

Actieve premium dosering selenium

Veel gestelde vragen over selenium

Selenium is belangrijk voor de ondersteuning van het immuunsysteem, de werking van de schildklier en de bescherming tegen oxidatieve schade.

Selenium is een essentieel mineraal dat een belangrijke rol speelt in de bescherming tegen oxidatieve stress en het ondersteunen van het immuunsysteem.

Een tekort aan selenium kan leiden tot problemen met de schildklierfunctie en het immuunsysteem.

  1. National Research Council, Committee on Animal Nutrition, & Subcommittee on Selenium. (1983). Selenium in nutrition: Revised edition. National Academies Press.
  2. Surai, P. F. (2021). Selenium and immunity. In Selenium in pig nutrition and health (pp. 261-347). Wageningen Academic.
  3. Brands, B. S. (2015). Bachelorscriptie: Selenium: Functie in Plant en Mens (Doctoral dissertation, Faculty of Science and Engineering).
  • Selenium is goed voor uw haren
  • Selenium zorgt mede voor een goede weerstand
  • Selenium is goed voor nagels
  • Selenium ter bescherming van gezonde cellen en weefsels
  • Selenium ondersteunt een normale hormoonproductie door de schildklier
  • Selenium is goed voor de kwaliteit van sperma
Gratis advies op maat

We geven u graag gratis uitgebreid advies van onze gezondheidsdeskundigen.

Picture of Joost
Joost

Productexpert

Picture of Robin
Robin

Productexpert

Picture of Claire
Claire

Productexpert

4.8/5

Actieve premium dosering selenium